Zdjęcie do artykułu Dane klientów w omnichannel: zgody, segmentacja i bezpieczeństwo
Fot. Vitaly Gariev / Pexels

Sprzedaż omnichannel

Dane klientów w omnichannel: zgody, segmentacja i bezpieczeństwo

Omnichannel spina sprzedaż, marketing i obsługę w jeden system.

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Biznesu.

Dane klienta jako fundament omnichannel – nie dodatek do kanałów

Omnichannel spina sprzedaż, marketing i obsługę w jeden system. Klient przechodzi między sklepem internetowym, aplikacją, marketplace'em, mediami społecznościowymi i sklepem stacjonarnym; dane, koszyk, historia zakupów i preferencje synchronizują się w czasie rzeczywistym.

Multichannel to wiele kanałów działających często niezależnie. Omnichannel zakłada pełną integrację i synchronizację danych, żeby klient nie zaczynał procesu od nowa. Różnica sprowadza się do jednego rekordu klienta.

Przykład: klientka widzi reklamę sukienki na Instagramie, a w aplikacji sklepu sprawdza dostępność w najbliższej galerii. Gdy egzemplarz w jej rozmiarze jest uszkodzony, sprzedawca na tablecie odczytuje historię jej interakcji i widzi interesujący ją model.

Sprzedawca zamawia nową sztukę z magazynu centralnego z dostawą do domu. Bez wspólnej bazy nie miałby historii interakcji ani wiedzy o zainteresowaniu modelem.

Spójność danych kształtuje polityki handlowe. Klienci online oczekują zwrotu produktu w sklepie stacjonarnym, a omnichannel ma dawać w każdym punkcie styku spójny przekaz, te same ceny i ten sam wizerunek.

W Polsce impulsem do łączenia kanałów był zakaz handlu w niedzielę – marki i klienci szukali sposobu na zakupy przez cały weekend. Przykład: współpraca e-obuwie.pl z Żabką i DHL pozwala odebrać przesyłkę w punkcie czynnym w niedziele.

Skala oczekiwań: 93 proc. internautów kupuje online, 80 proc. regularnie – blisko 30 milionów konsumentów aktywnych w e-commerce. Wartość polskiego e-commerce szacowano nawet na około 45 mld PLN (według PwC), a handel artykułami spożywczymi w sieciach stanowił około 10% łącznej sprzedaży online (raport E&Y, maj 2019).

Sama deklaracja strategii omnichannel znaczy jednak niewiele: 85 proc. detalistów mówi o jej stosowaniu, ale tylko około 8 proc. uważa, że w pełni opanowało model. Firmy z silną strategią omnichannel mają o 91 proc. wyższy wskaźnik retencji rok do roku.

Liderzy utrzymują nawet 89 proc. klientów wobec 33 proc. przy słabej integracji kanałów. W Polsce elementy omnichannel wdrożyły m.in. CCC, Decathlon i Empik, łącząc click & collect, programy lojalnościowe i obsługę wielokanałową.

Poradnik o danych klientów w omnichannel obejmuje trzy obszary: zgody i preferencje, segmentację oraz bezpieczeństwo danych w polskich warunkach regulacyjnych. Zgody i preferencje muszą być spójne między kanałami, segmentacja przekłada dane na reguły komunikacji, a bezpieczeństwo chroni każdy punkt kopiowania i udostępniania danych.

W polskich warunkach regulacyjnych trzy obszary poradnika spina to samo otoczenie: RODO, DSA, DMA, AI Act oraz pakiety VAT e-commerce. Zgody i preferencje, segmentacja i bezpieczeństwo danych muszą być zgodne z tymi przepisami.

Trzy obszary poradnika – zgody i preferencje, segmentacja oraz bezpieczeństwo danych – opierają się na wspólnym rekordzie klienta. Bez integracji CRM, ERP i OMS każdy z nich działa w silosie.

Poradnik o danych klientów w omnichannel: jak prowadzić zgody i preferencje, segmentację oraz bezpieczeństwo danych, z polskim kontekstem regulacyjnym – to trzy zadania na wspólnym rekordzie klienta. Każde z nich wymaga integracji CRM, ERP i OMS.

Co musi się zgadzać: integracja CRM, ERP i OMS w praktyce

Wdrożenie omnichannel wymaga integracji CRM, ERP i OMS, spójnej logistyki i zmiany kultury organizacyjnej. Każdy element odpowiada za inny fragment obrazu klienta: CRM – relacje i historię kontaktu, ERP – zasoby i dane transakcyjne, OMS – realizację zamówień.

Dopóki dane między nimi nie przepływają, w jednym kanale klient jest rozpoznany, a w drugim traktowany jak nowy.

Uzgodnienia obejmują pola i procesy: cenę, dostępność, zawartość koszyka, historię zakupów, preferencje i politykę zwrotów. Sprzedawca musi sprawdzić historię interakcji i zamówić towar z magazynu centralnego z dostawą do domu.

Klient online oczekuje zwrotu w sklepie stacjonarnym – POS i e-commerce muszą obsłużyć tę samą transakcję i ten sam zwrot.

Nie da się tego zrobić jednorazowo i w całości. Najpierw ujednolicić politykę cenową i zwrotów, potem skalować integrację krok po kroku. Spójna cena i zasady zwrotu są widoczne od razu, a integracja systemów transakcyjnych rozkłada się w czasie.

Do wyzwań organizacyjnych dochodzą wymogi regulacyjne: RODO, DSA, DMA i AI Act oraz pakiety VAT e-commerce. Każdą zmianę w przepływie danych klienta między kanałami trzeba uzgodnić nie tylko z IT i logistyką, ale też z obszarem odpowiedzialnym za zgodność.

Integracja CRM, ERP i OMS jest warunkiem zarządzania zgodami, segmentacją i bezpieczeństwem. Bez przepływu danych między nimi każdy z tych obszarów działa w silosie.

Polski kontekst regulacyjny obejmuje też ustawę o ochronie danych osobowych, obowiązującą od 1997 roku. Wskazywano jej niedopasowanie do postępu technologicznego, m.in. chmury.

Integracja CRM, ERP i OMS jest warunkiem prowadzenia zgód i preferencji oraz segmentacji na wspólnym rekordzie klienta. Bez przepływu danych między tymi systemami rejestr zgód i reguły segmentacji nie obejmą wszystkich kanałów.

Integracja CRM, ERP i OMS nie jest celem samym w sobie. Chodzi o to, by zgody i preferencje, segmentacja oraz bezpieczeństwo danych działały na tym samym rekordzie klienta.

Segmentacja klientów w omnichannel – od czego zacząć i po co

Segmentacja klientów dzieli bazę na mniejsze, jednorodne grupy o podobnych cechach, potrzebach lub zachowaniach zakupowych. Dzięki niej sprzedaż, obsługa i komunikacja do każdej grupy wyglądają inaczej.

Bez segmentacji firma wysyła te same komunikaty do wszystkich, traktuje każdego tak samo i marnuje budżet na osoby, które nigdy nie kupią.

Typowy obraz: nowy lead dostaje to samo co klient kupujący od trzech lat, baza leży w CRM albo arkuszu, a handlowcy dzwonią do tych, których pamiętają.

W omnichannel brak segmentacji niweczy sens integracji kanałów. Dane o koszyku, historii zakupów i preferencjach synchronizują się w czasie rzeczywistym, więc z nich powinny wynikać reguły komunikacji: kto dostaje ofertę w aplikacji, kto przypomnienie o porzuconym koszyku, a kto kontakt od doradcy.

Bez segmentów firma ma spójne dane, ale używa ich jak przy komunikacji masowej.

Segmentacja zwiększa efektywność działań marketingowych, sprzedażowych i obsługowych, bo pozwala dopasować je do konkretnych grup odbiorców. Porządkuje też priorytety: odpowiada m.in. na pytanie, kto naprawdę kupuje, zamiast opierać działania na intuicji.

Skala segmentu nie ma znaczenia – grupa może liczyć 5 firm albo 5000 osób. Liczy się wspólny mianownik, który pozwala dopasować ofertę i komunikaty, bo klienci o podobnych potrzebach reagują podobnie na te same przekazy.

Praktyczna konsekwencja: jeśli nie wskażesz takiego mianownika, to nie segment, tylko lista do wysyłki.

W omnichannel segmentacja przekłada wspólny rekord klienta na reguły działania i zwiększa customer lifetime value. Chodzi o budowanie przywiązania klienta dzięki danym z wielu kanałów.

Segmentacja w omnichannel przekłada wspólny rekord klienta z CRM, ERP i OMS na reguły komunikacji. Oferta w aplikacji, przypomnienie o porzuconym koszyku i kontakt doradcy wynikają wtedy z tych samych danych.

Jak prowadzić segmentację w omnichannel? Odpowiedź to pięć etapów i reguły komunikacji oparte na wspólnym rekordzie klienta. Bez tego dane z kanałów nie przekładają się na ofertę, przypomnienie o koszyku czy kontakt doradcy.

Kryteria segmentacji, które mają sens w danych omnichannel

Podział klientów opiera się na różnych kryteriach jednocześnie – nie tylko zachowaniach zakupowych, ale też miejscu zamieszkania, upodobaniach i stylu życia. Kryteria behawioralne opisują sposób kupowania; demograficzne i lokalizacyjne – kim klient jest i gdzie działa; potrzeby i styl życia – dlaczego i w jakim kontekście kupuje.

Zestaw kryteriów trzeba dobrać do modelu sprzedaży: inna jest segmentacja w B2B, inna w e-commerce.

W omnichannel klasyczne kryteria uzupełniają dane kanałowe: z jakiego kanału klient wchodzi, gdzie finalizuje zakup, czy odbiera zamówienie w punkcie, czy oczekuje dostawy do domu, czy korzysta ze zwrotu w sklepie stacjonarnym.

Podstawą takich kryteriów jest historia zamówień i interakcji z aplikacji, sklepu internetowego, marketplace'u i sklepu stacjonarnego, czyli dane synchronizowane między kanałami.

Kryteria trzeba łączyć, nie mnożyć. Pojedyncze pole rzadko wystarcza do decyzji o ofercie, a zbyt wiele kryteriów tworzy segmenty niemożliwe do obsłużenia.

Test użyteczności jest jeden: czy dla danego segmentu wskażesz inną ofertę, komunikat lub model obsługi niż dla pozostałych grup.

Dane do kryteriów można zbierać też bezpośrednio od klienta – np. w ankiecie, której odpowiedzi automatycznie zapisują się w CRM. To szczególnie przydatne przy kryteriach niewidocznych w logach transakcyjnych: upodobaniach, stylu życia i deklarowanych potrzebach.

Kryteria segmentacji w omnichannel nie działają w próżni regulacyjnej. Dane klienta podlegają RODO, DSA, DMA i AI Act oraz pakietom VAT e-commerce, więc sposób ich łączenia musi być zgodny z tym otoczeniem.

Kryteria kanałowe obejmują wejście z aplikacji, sklepu internetowego, marketplace’u lub sklepu stacjonarnego oraz miejsce finalizacji zakupu. Uzupełniają je odbiór w punkcie, dostawa do domu i zwrot w sklepie.

Proces segmentacji krok po kroku – i kiedy przenieść go do CRM

Powtarzalny proces segmentacji ma pięć etapów: zdefiniowanie celu, zebranie danych o klientach, wybór kryteriów, analiza i podział na segmenty, ocena i optymalizacja. Pierwszy etap decyduje o pozostałych – cel określa, jakie informacje o kliencie są potrzebne do dopasowanej oferty.

Zbieranie danych zależy od dostępnych źródeł. Można oprzeć się na danych transakcyjnych i kanałowych albo uzupełnić je ankietą, której odpowiedzi trafiają wprost do CRM. Im więcej informacji o klientach, tym dokładniejsza segmentacja.

Etap oceny i optymalizacji sprawdza, czy podział faktycznie pozwala dopasować działania, i prowadzi do korekty kryteriów.

Przeniesienie segmentacji do CRM przestaje być wyborem, gdy baza rozrasta się poza arkusz. Ręczne aktualizowanie segmentów przy nowych leadach, zmianach statusu klientów i danych z kilku kanałów staje się nierealne.

Pięć etapów to jednocześnie lista kontrolna prowadzenia segmentacji w omnichannel.

Segmentacja w CRM wiąże się z rejestrem zgód i preferencji oraz z bezpieczeństwem danych. Segment, rejestr i kontrola dostępu powinny opierać się na tym samym rekordzie klienta.

W CRM rejestr zgód i preferencji oraz kontrola dostępu opierają się na tym samym rekordzie klienta co segmenty. Bez tego segmentacja nie przełoży się na zgodną komunikację.

Zgody i preferencje klienta w wielu kanałach – jak zachować spójność

W omnichannel klient spotyka markę w wielu miejscach naraz, więc zgody i preferencje nie mogą być rozproszone po kanałach. Jeśli zapis zgody jest tylko w narzędziu mailowym, a SMS-y i powiadomienia w aplikacji zarządzane są osobno, klient, który wycofał zgodę w jednym kanale, nadal dostanie komunikat w innym.

To odwrotność spójności zakładanej przez omnichannel – obsługa ma być identyczna niezależnie od kanału.

Jak prowadzić zgody i preferencje? Centralny rejestr powinien wiązać zgodę i preferencję z klientem, celem i kanałem, a nie z systemem, w którym je zebrano; musi działać ponad kanałami.

Utrzymanie go wymaga powiązania narzędzi marketingowych z bazą klienta – tego samego wysiłku integracyjnego, który obejmuje CRM, ERP i OMS.

Zarządzanie zgodami w omnichannel wymaga odpowiedzi na trzy pytania: kto wyraził zgodę, na jaki cel i w jakim kanale. Bez tego wycofanie zgody w jednym kanale nie zatrzyma komunikatu w innym.

Kontekst regulacyjny podnosi cenę błędu: dla gospodarki cyfrowej istotne są m.in. przepisy o ochronie danych osobowych, reklamie online oraz obowiązki informacyjne dla konsumentów.

Regulacyjne tło zgód jest warstwowe – obok RODO działają DSA, DMA oraz AI Act, a także pakiety VAT e-commerce. W omnichannel zgoda zbierana w jednym kanale musi spełniać wymogi całego tego otoczenia.

Ochrona danych osobowych i informowanie konsumentów to obszary, które trzeba objąć spójnym rejestrem.

Polska ochrona danych osobowych nie zaczyna się od RODO. Ustawa o ochronie danych osobowych obowiązuje od 1997 roku, a wskazuje się na pewne niedopasowanie jej rozwiązań do postępu technologicznego, m.in. chmury.

Gdy zgoda jest zbierana w jednym kanale, a komunikacja odbywa się w innym, klient od razu odbiera to jako brak kontroli nad własnymi danymi. Spójność kanałów w obsłudze musi obejmować także zgody i preferencje, inaczej klient dostaje lepszą obsługę i gorszą kontrolę jednocześnie.

W polskich warunkach regulacyjnych rejestr zgód i preferencji musi być zgodny z RODO, DSA, DMA, AI Act oraz pakietami VAT e-commerce. Biała Księga Regulacji Cyfrowych e-Izby wskazuje, że dostosowanie do tych regulacji wymagało przebudowy systemów IT, reorganizacji procesów i rozbudowy compliance.

Wycofanie zgody w jednym kanale musi zatrzymać komunikację we wszystkich kanałach. Inaczej klient odbiera brak kontroli nad własnymi danymi.

Biała Księga Regulacji Cyfrowych e-Izby wskazuje ochronę danych osobowych, reklamę online i obowiązki informacyjne wobec konsumentów jako obszary wymagające spójnych procesów. W zgodach i preferencjach te obszary spotykają się w jednym rejestrze.

Ważna zgoda musi być powiązana z klientem, celem i kanałem. Bez tego nie da się wykazać, kto i na co wyraził zgodę.

Bezpieczeństwo danych w omnichannel: od zgodności do codziennych procesów

Bezpieczeństwo danych w omnichannel to trzeci obszar poradnika obok zgód i segmentacji. Prowadzi się je od mapy przepływów przez kontrolę dostępu i ograniczenie zakresu po plan zgodności.

Zarządzanie bezpieczeństwem danych w omnichannel zaczyna się od mapy przepływów. Te same dane klienta krążą między systemami transakcyjnymi, magazynowymi, marketingowymi i obsługowymi, a każdy punkt kopiowania lub udostępniania wymaga kontroli dostępu i ograniczenia zakresu.

Im więcej systemów w łańcuchu, tym więcej miejsc do zabezpieczenia. To konsekwencja synchronizacji danych w czasie rzeczywistym w omnichannel.

Bezpieczeństwo w omnichannel trzeba planować razem z całym pakietem regulacji. Każde kopiowanie danych między CRM, ERP i OMS zwiększa liczbę miejsc wymagających kontroli dostępu i ograniczenia zakresu.

Zgodność to nie tylko dokumenty. Biała Księga Regulacji Cyfrowych e-Izby, przygotowana przez Izbę Gospodarki Elektronicznej, wskazuje, że dostosowanie do RODO, DSA, DMA i AI Act oraz pakietów VAT e-commerce wymagało głębokiej przebudowy systemów informatycznych, reorganizacji procesów i rozbudowy zespołów compliance.

Biała Księga Regulacji Cyfrowych e-Izby porządkuje też obszary: platformy internetowe, ochronę danych osobowych, reklamę online, handel transgraniczny, obowiązki informacyjne wobec konsumentów oraz zasady konkurencji na rynku cyfrowym. W omnichannel bezpieczeństwo danych musi obejmować te same obszary.

W skali rynku oznaczało to setki milionów złotych przeznaczonych nie na rozwój produktów czy ekspansję, lecz na dostosowanie do zmiennych i często niejednoznacznych przepisów.

Polski kontekst regulacyjny sięga ustawy o ochronie danych osobowych, obowiązującej od 1997 roku. Jej niedopasowanie do postępu technologicznego, m.in. chmury, było wskazywane jako problem.

W omnichannel bezpieczeństwo danych nie może być działaniem naprawczym po wdrożeniu integracji.

Koszty i ryzyko biznesowe rosną wraz z liczbą nakładających się regulacji. Wskazuje się wprost: wzrost kosztów operacyjnych i technologicznych, większe ryzyko sankcji przy niejednoznacznych interpretacjach, konieczność równoległego stosowania wielu, często sprzecznych przepisów oraz spowolnienie wdrażania innowacji i nowych modeli biznesowych.

Dodatkowy problem to nierówne egzekwowanie prawa wobec podmiotów spoza UE, które działają przy niższych kosztach regulacyjnych.

Przekłada się to na planowanie wdrożenia: przebudowa systemów i rozbudowa zespołu odpowiedzialnego za zgodność powinny od początku trafić do harmonogramu i budżetu projektu omnichannel, a nie być działaniem naprawczym po starcie.

Największym wyzwaniem nie jest pojedyncza regulacja, lecz ich kumulacja i brak spójności między obszarami prawa – od ochrony danych, przez platformy cyfrowe, po prawo konsumenckie.

Regulacyjny pakiet dla bezpieczeństwa to RODO, DSA, DMA, AI Act i pakiety VAT e-commerce. Polski kontekst obejmuje ustawę o ochronie danych osobowych z 1997 roku i jej niedopasowanie do chmury.

Bezpieczeństwo danych w omnichannel obejmuje mapę przepływów, kontrolę dostępu i ograniczenie zakresu. To minimalny plan zgodności w polskim kontekście regulacyjnym.

Typowe pułapki i lista kontrolna wdrożenia

Najczęstsze błędy zaczynają się od danych, nie od technologii. Pierwszy to brak segmentacji: firma kieruje ten sam komunikat do całej bazy, nie różnicuje obsługi i traktuje nowych odbiorców jak stałych klientów. Objaw dodatkowy: praca na bazie w CRM lub arkuszu bez uporządkowanych segmentów.

Drugi błąd to kanały działające niezależnie. Powstają silosy: dane klienta są inne w sklepie stacjonarnym, inne w aplikacji i inne w systemie obsługi. Spójność przekazu, ceny i zwrotów istnieje tylko w deklaracjach.

Trzeci obszar to ocena i optymalizacja. Sprawdzenie, czy podział faktycznie pozwala dopasować ofertę, komunikację i obsługę, prowadzi do korekty kryteriów.

Czwarty to niespójne zarządzanie zgodami i obowiązkami informacyjnymi w kanałach. Tłem regulacyjnym są przepisy o ochronie danych osobowych oraz obowiązki informacyjne dla kupujących.

Piąty błąd to traktowanie zgodności jako dokumentu. W polskiej gospodarce cyfrowej nakładają się: AI Act, DMA, DSA i RODO oraz pakiety VAT e-commerce. Dostosowanie do nich wymagało przebudowy systemów IT, zmiany procesów i rozbudowy compliance. W omnichannel dochodzi ochrona danych osobowych oraz obowiązek informowania nabywców.

Lista kontrolna wdrożenia: 1) przejdź przez pięć etapów segmentacji – od celu po ocenę i optymalizację; 2) dobierz kryteria do modelu sprzedaży i łącz je, zamiast mnożyć; 3) zacznij od ujednolicenia polityki cenowej i zwrotów, a integrację skaluj etapami.

  1. zaplanuj integrację CRM, ERP i OMS, spójną logistykę, zmianę kultury organizacyjnej oraz zgodność regulacyjną – RODO, DSA, DMA i AI Act, pakiety VAT e-commerce oraz obowiązki informacyjne dla konsumentów – jako część harmonogramu i budżetu projektu.
  2. prowadź centralny rejestr zgód i preferencji powiązany z klientem, celem i kanałem; 6) zbuduj mapę przepływów danych i kontrolę dostępu w każdym punkcie kopiowania; 7) uwzględnij ustawę o ochronie danych osobowych z 1997 roku i jej niedopasowanie do chmury.
  3. oprzyj plan zgodności na Białej Księdze Regulacji Cyfrowych e-Izby: dostosowanie do RODO, DSA, DMA i AI Act oraz pakietów VAT e-commerce wymagało przebudowy systemów IT, reorganizacji procesów i rozbudowy compliance.

Poradnik o danych klientów w omnichannel – jak prowadzić zgody i preferencje, segmentację oraz bezpieczeństwo danych w polskich warunkach regulacyjnych – sprowadza się do tych trzech obszarów. Lista kontrolna powinna zaczynać się od nich.

Lista kontrolna zaczyna się od trzech obszarów: zgód i preferencji, segmentacji oraz bezpieczeństwa danych. W polskich warunkach regulacyjnych spina je RODO, DSA, DMA, AI Act i pakiety VAT e-commerce.

Poradnik o danych klientów w omnichannel: jak prowadzić zgody i preferencje, segmentację oraz bezpieczeństwo danych, z polskim kontekstem regulacyjnym – to lista kontrolna wdrożenia.

Więcej informacji: Omnichannel – co to jest, jak działa i jak wdrożyć tę strategię w e-commerce? (base.com).

Więcej z: Sprzedaż omnichannel